Współpraca miast bliźniaczych Polski i Ukrainy: etap współczesny


УДК 327(477+438) Olga Bogorodecka – doktorantka Wschodnioeuropejskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Łesi Ukrainki, Katedra Informacji Międzynarodowej
bogorodecka@gmail.com

© Bogorodecka O., 2014

Celem badań przeprowadzonych w ramach prezentowanego artykułu jest analiza szczególnych aspektów współpracy miast bliźniaczych Polski i Ukrainy. Główna uwaga zostanie skoncentrowana na etapie współczesnym rozwoju współpracy miast bliźniaczych Ukrainy i Polski. Ważnym aspektem niniejszej pracy będzie zdefiniowanie osobliwości współpracy miast bliźniaczych Ukrainy i Polski.
Słowa kluczowe: miasta bliźniacze, współpraca, Polska, Ukraina.
Olga Bogorodetska. Ukraine and Poland twin-cities’ cooperation: current stage. The aim of the research carried out within the framework of the present article is a detailed analysis of the main aspects of Poland and Ukraine’s twin cities’ cooperation. The main attention will be focused on current stage of Ukrainian and Polish town twinning cooperation. An important part of this work will cover the determination of the peculiarities of Ukraine and Poland twin cities’ cooperation.
Key words: twin cities, cooperation, Poland, Ukraine.

Podstawy teoretyczne.
Procesy globalizacji i integracji przyczyniły się do zmian jakościowych w regionalnej polityce, regionalnej restrukturyzacji i współpracy między podmiotami stosunków międzynarodowych w ogóle. Pojęcie „współpracy” zdefiniowane jest jako zjednoczenie wysiłków dla rozwiązania pewnych zadań, które nie mogą być rozstrzygnięte tylko jedną ze stron . Istnieje kilka poziomów współpracy: międzynarodowy, międzypaństwowy, międzyregionalny, przygraniczny, międzyterytorialny i transgraniczny. Przede wszystkim, należy zaznaczyć, że „współpraca międzynarodowa” odzwierciedla taki proces współdziałania dwóch albo kilku podmiotów, w którym wyłącza się stosowanie zbrojnej przemocy i dominują wspólne poszukiwania realizacji ogólnych interesów . Kształtowanie i wsparcie sieci międzynarodowej współpracy – to skomplikowany proces, który z jednej strony, odbywa się syntetyczną drogą przez gromadzenie doświadczenia w stosunkach między aktorami, z innego – wymaga ich uzgodnionej działalności w ramach międzynarodowych organizacji i reżimów .
Tradycyjnie stosunki współpracy włączają dwustronną i wielostronną dyplomację, tworzenie różnych związków i podpisanie umów, co przewiduje wzajemną koordynację politycznych linii, co przedstawia wspólny interes dla wszystkich uczestników (stron). Wzrastająca współzależność świata, powstania i zaostrzenia globalnych problemów niezwykle zwiększyły obiektywne zapotrzebowania na wzmacnianie wielostronnej współpracy i sprzyjały rozszerzeniu jego zakresów (politycznego, ekonomicznego, socjalnego, humanitarnego, ekologicznego, kulturalnego). Dziś to już nie tylko kwestia handlu, reguł celnych, przygranicznego uregulowania albo związków wojskowo-politycznych, lecz także zadania, związane z koniecznością znalezienia właściwych odpowiedzi na ekologiczne wezwania, opanowania kosmosu, wspólne użycie zasobów ogólnego korzystania, rozwój komunikacyjnych sieci, kontrolę zbrojeń i inne . Jedną z kluczowych form współpracy jest integracja na współczesnym etapie rozwoju stosunków międzynarodowych. W politycznym kontekście integracja międzynarodowa − to stworzenie jedynej politycznej współnoty na podstawie związku dwóch albo więcej politycznych jednostek. Jak zaznaczają P.-F. Gonidek i R. Szarwen, integracja − to jednocześnie proces i stan, co ma tendencję zamienić rozdrobnione stosunki międzynarodowe, które składają się z niezależnych jednostek, nowymi, bardziej czy mniej szerokimi zjednoczeniami, obdarzonymi minimalnymi uprawnieniami rozwiązań w jednym albo kilku zakresach, które wchodzą w kompetencję bazowych jednostek .
Jedną z cech charakterystycznych dla współczesnej Europy jest szybki rozwój międzypaństwowej współpracy zwłaszcza efektywnej siły europejskiej integracji i zjednoczenia ludzi. Współpraca między państwami w Europie przyczynia się do umocnienia demokratycznej i politycznej stabilności w państwach-członkach UE, do ich ekonomicznego, ekologicznego, kulturalnego i socjalnego rozwoju. Są znaczne zdobycze takiej współpracy, zwłaszcza w zakresie spójności społecznej, środowiska naturalnego, kultury i edukacji. Ona może być realizowana na podstawie zawartych umów bilateralnych lub multilateralnych, a także uczestnictwa w różnego rodzaju zjednoczeniach międzypaństwowych .
Wśród innych pojęć, które stosują się zakresu badania naukowego, wydzielają „współpracę międzyterytorialną”. W najbardziej szerokim teoretycznym ujęciu „współpraca międzyterytorialna”, zgodnie z Protokołem nr 2 Ramowej Konwencji dotyczącej ogólnych zasad współpracy transgranicznej, oznacza, że do stosunków międzynarodowych mogą wstępować, w zależności od przepisów krajowych, nie tylko przygraniczne regiony, ale i terytorialne utworzenie i samorządy lokalne . Inaczej mówiąc, „międzyterytorialna współpraca” wyznacza prawo władzy organu terytorialnego dowolnego poziomu współpracować z odpowiednimi terytorialnymi organami władzy innych państw (dla Ukrainy − Rada Najwyższa Autonomicznej Republiki Krymu, obwodowe, rejonowe, miejskie i osiedlowe rady, a dla Polski − województwa, powiaty i gminy). Rozszerzenie międzyregionalnych, transgranicznych i przygranicznych związków, wskutek wzmacniania procesów integracji w świecie, stało się intensywnym bodźcem dla rozwoju różnych form współpracy między oddzielnymi podmiotami współczesnej paradyplomacji − regionami, zjednoczeniami dołowych administracyjnych jednostek, związkami i miastami, oddzielnymi osiedlami i inne. Terytorialne organy władzy stają się ważnym komponentem polityki europejskiej i międzynarodowej. Zewnętrzne związki tych terytoriów mogą mieć różny charakter, zależnie od specyfiki warunków w których oni formują się i rozwijają się.
Współpraca miast bliźniaczych jest jedną z ważnych form współpracy międzyterytorialnej. Miasta bliźniacze to dwie miejskie dzielnice, które są zamieszczone w różnych państwach i między którymi na podstawie podpisanych umów są ustalone stałe partnerskie powiązania dla wzajemnego zapoznania się z życiem, historią i kulturą, dla osiągnięcia lepszego porozumienia, umocnienia współpracy i przyjaźni między narodami różnych krajów, a także dla wymiany doświadczeń .
Etap współczesny współpracy miast bliźniaczych Polski i Ukrainy.
Na etapie współczesnym Ukraina ma najbardziej rozwiniętą współpracę miast bliźniaczych z Polską. Każde z polskich województw ma partnera na Ukrainie na poziomie obwodowym. Najaktywniejszymi województwami są; Podkarpackie, Lubelskie, Łódzkie, Śląskie i Mazowieckie. Po stronie ukraińskiej aktywnie współpracują z polskimi partnerami obwody; Lwowski, Odesski, Iwano-Frankowski, Winnicki oraz Wołyński. Zawarcie dwustronnych umów partnerskich na poziomie miast, powiatów i gmin ma stałą tendencję wzrostową. Na poziomie regionalnym i lokalnym między Ukrainą a Polską podpisano około 450 umów o współpracy partnerskiej. W ramach podpisanych porozumień toczy się aktywna współpraca władz lokalnych i samorządowych terytorialnych Ukrainy a Polski, organizują się wspólne imprezy kulturalne, konferencje, panele dyskusyjne, odbywa się wymiana młodzieży. Ważnym ośrodkiem intensyfikacji i rozwoju ukraińsko-polskiej współpracy pozostają euroregiony “Karpacki” i “Bug”, działające na ukraińsko-polskim pograniczu. Euroregion „Karpacki” powstał 14 lutego 1993 roku, kiedy w Debreczynie przedstawiciele władz regionalnych przygranicznych obszarów Ukrainy, Polski, Słowacji i Węgier podpisali Porozumienie o utworzeniu Związku Międzyregionalnego Euroregion „Karpacki”. Działalność Euroregionu “Bug” odbywa się na podstawie Porozumienie o Utworzeniu związku transgranicznego “Euroregion Bug”, podpisanego 29 września 1995 w Łucku .
Podstawowym warunkiem rozwoju ukraińsko-polskiej współpracy międzyregionalnej i międzyterytorialnej jest skuteczność wykorzystania środków finansowych UE. W tym kontekście pozytywnie wyróżnia się realizacja wspólnych projektów władz lokalnych i samorządowych Ukrainy a Polski w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Polska – Białoruś – Ukraina 2007-2013 Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa .
Dobrą perspektywę ma współpraca między miastami Ukrainy i Polski w ramach organizacji a instytucji międzynarodowych, w tym Kongresu Władz Lokalnych i Regionalnych Europy, Grupy Wyszehradzkiej, Trójkąta Weimarskiego, CEI i BSEC oraz Guam .
Głównie działania miast-bliżniaczych w Polsce wspiera Związek Miast Polskich . Dla przedstawicieli miast Związek przygotowuje kongresy, konferencje, warsztaty i szkolenia. Ważnym jest organizowanie:
– Kongresów Miast Polskich,
– tematycznych seminarów (ochrona środowiska, bezpieczeństwo lokalne, finansowanie inwestycji, zarządzanie rozwojem miasta, rewitalizacja, polityka miejska),
– spotkań biur promocji miast,
– spotkań miast i gmin papieskich.
Związek Miast Polskich dofinansowuje też organizowane przez profesjonalne środowiska konferencje specjalistyczne, które dotyczą działalności samorządów. Miasta członkowskie mogą korzystać z pomocy merytorycznej w rozwiązywaniu problemów dotyczących funkcjonowania samorządu. Zarząd rocznie rozpatruje ponad 100 pism z miast. W pracach 13 problemowych komisji Związku bierze udział ponad 650 reprezentantów miast .
Koniecznym jest zaznaczyć że Związek Miast Polskich popularyzuje ciekawe rozwiązania w miastach poprzez konkursy tematyczne, wystawy, budowanie bazy danych dobrych praktyk oraz własne publikacje. Promocji ciekawych rozwiązań służą liczne projekty realizowane z udziałem środków zewnętrznych – Banku Światowego, Unii Europejskiej czy Norweskiego Mechanizmu Finansowego. Ważnym kierunkiem działań Związku Miast Polskich na arenie międzynarodowej jest poszukiwanie za granicą partnerów dla miast członkowskich w ramach programu Komisji Europejskiej „Europa dla Obywateli” (prawie 30% wszystkich partnerstw polskich samorządów została nawiązana przy pomocy Związku oraz pomoc w znajdowaniu źródeł finansowania wspólnie realizowanych projektów (dzięki zaangażowaniu ZMP Polska jest obecnie w czołówce krajów, które złożyły najwięcej zaakceptowanych przez KE wniosków). Wspieraniu współpracy zagranicznej miast służą liczne konferencje międzynarodowe, w tym bilateralne spotkania miast partnerskich czy seminaria tematyczne.
W wielu europejskich gminach, prowadzących współpracę zagraniczną, istnieją komitety współpracy bliźniaczej, mające status organizacji pozarządowych. Znajdują się one poza urzędem gminy. Działający w nich mieszkańcy sami opracowują i następnie realizują program ich pracy. Do podstawowych zadań takiego komitetu należy właściwa promocja współpracy oraz podtrzymywanie kontaktu z obywatelami i zachęcanie ich do aktywnego udziału. W Polsce komitety istnieją w niewielu miejscach, choć ich utworzenie wydaje się bardzo wskazane, zapewniają bowiem kontynuację działań w wypadku zmian politycznych lub rezygnacji pojedynczych osób z dotychczasowej działalności. Komitet bliźniaczy jest idealną formą współpracy i zaangażowania obywateli, przedstawicieli gminy i instytucji czy stowarzyszeń lokalnych. Po wejściu w życie ustawy o działalności pożytku publicznego wzrastają szanse partnerskiego ułożenia relacji pomiędzy takim komitetem a władzami gminy. Komitet może stać się przydatnym instrumentem wdrażania części założeń polityki zagranicznej gminy. Pozwala też obywatelom, lokalnym stowarzyszeniom i instytucjom wpływać na kształt tej polityki. Posiadany przez komitet status prawny stowarzyszenia, pomaga w zdobywaniu funduszy z różnych źródeł, często niedostępnych dla urzędów gmin.
W Ukrainie działa Sowarzyszenie Miast Ukrainy , założona w czerwcu 1992 roku. Sowarzyszenie lobbuje interesy osad miejskich we władzach centralnych i regionalnych, regularnie informuje ich i społeczeństwo o problemach samorządu miejscowego i sposabach ich rozwiązania. Stowarzyszenie Miast Ukrainy pogłębia stosunki między miastami ukraińskimi i ich partnerami europejskimi. Pod końiec 2002 roku ona była przyjęta do Rady Gmin i Regionów Europy co umocniło pozycję międzynarodową i reputację Ukrainy jak państwa, co dąży do Unii Europejskiej. Dziś Stowarzyszenie Miast Ukrainy prowadzi bardzo aktywną działalność, łącząc 557 miast, osiedli i ws .
W kontekście funkcjonowania związków miast bliźniaczych na współczesnym etapie koniecznie wydzielić 4 główne kierunki współpracy między Polską oraz Ukrainą: kulturalny, ekonomiczny, naukowo-edukacyjny i wymiana doświadczeń w zarządaniu lokalnym. Spośród wszystkich rodzajów współpracy bliźniaczej przeważa zakres współdziałania kulturalnego. Do tego zakresu odnoszą przeprowadzenie wspólnych wydarzeń kulturalno-artystycznych: festiwali, koncertów, wystaw, jarmarków; zachowanie zabytków historycznych; publikowanie czasopism, co wyświetla ostatnie wydarzenia w życiu tych miast i pomaga im więcej dowiedzieć się o kulturze i tradycjach każdego z nich. Do zakresu kierunku kulturalnego współpracy bliźniaczej miast odnoszą pomóc humanitarną. Jednym z jej przejawów jest pomoc w razie sytuacji nadzwyczajnych.
Gminy są zainteresowane rozwojem współpracy gospodarczej związków bliźniaczych. Władze lokalne w państwach demokratycznych nie mają bezpośredniego wpływu na podmioty gospodarcze, jednak istniejące dobre relacje z nimi często pozwalają samorządom na podejmowanie prób ożywiania kontaktów gospodarczych. Niektóre urzędy organizują wymianę pracowników odpowiedzialnych za promocję miast, które rozpoznają sytuację gospodarczą miasta bliźniaczego i próbują zidentyfikować potencjalnych partnerów dla własnych przedsiębiorców. W wyniku tego rozpoznania dochodzi często do organizowania misji gospodarczych, odwiedzających miasto partnerskie, a czasem także do udziału w lokalnych targach itp. Naturalnym sposobem poszerzenia współpracy bliźniaczej w tym kierunku jest doprowadzenie do kontaktów między izbami przemysłowo-handlowymi i lokalnymi agencjami rozwoju. Jednym z kierunków, który szybko zyskuje na znaczeniu, jest doprowadzanie do współpracy partnerów działających na rynku usług turystycznych. Dalszemu rozwojowi tych kontaktów będzie zapewne sprzyjać umożliwienie tworzenia w polskich i ukraińskich miastach lokalnych organizacji turystycznych.
Na współczesnym etapie miasta dostrzegły, że kontakty bliźniacze zwłaszcza pomiędzy miastami z róznych krajów – sprzyjają lepszemu zrozumieniu procesów integracji europejskiej, przełamywaniu negatywnych stereotypów i wzajemnych nieufności. Dlatego niektóre działania są podejmowane z pełną świadomością, iż tak pojmowany aspekt edukacyjny współpracy ma ogromne znaczenie w latach jednoczenia się Europy. Teraźniejsza współpraca naukowo-edukacyjna miast Ukrainy i Polski jest dosyć rozwinięta i bazuje się na współdziałaniu między wieloma instytucjami edukacyjnymi i wymianą studentów.
Wymiana doświadczeń w zarządzaniu lokalnym ma bardzo istotne znaczenie. Gminy chętnie korzystają z doświadczeń zaprzyjaźnionych partnerów w rozwiązywaniu konkretnych lokalnych problemów, a nawet adaptują na swój grunt innowacje zastosowane w mieście bliźniaczym.
Wnioski.
Możemy wywnioskować że, współpraca miast bliźniaczych to są przyjacielskie, równoprawne, długoterminowe związki pomiędzy miastami, na podstawie podpisanych umów pomiędzy władzami lokalnymi. Obszar współpracy pomiędzy miastami bliźniaczymi jest określony w umowie o współpracy bliźniaczej. Najczęściej współpraca miast bliźniaczych obejmuje trzy główne dziedziny: kultura, nauka i edukacja, ekonomika. Funkcjonowanie współczesnych związków miast bliźniaczych Polski i Ukrainy polega na czterech głównych kierunkach: kulturalnym, ekonomicznym, naukowo-edukacyjnym i wymianie doświadczeń w różnych zakresach rozwoju miast.

Bibliografia
1. Коцан Н. Н. Сучасні проблеми розвитку польсько-українського транскордонного співробітництва в єврорегіоні „Буг” , [w:] Н. Н. Коцан, А. В. Вавринюк, Р. І. Коцан „Науковий вісник Волинського національного університету ім. Лесі Українки“. Серія : Географічні науки 2008, nr 1, s. 100.
2. Конфлікти і співробітництво у міжнародних відносинах, 3 XII 2012, http://ruthenia.info/txt/drgluck/irteo/2T10.html.
3. Кривонос Р. А. Міжнародне співробітництво у сучасних моделях міжнародної системи, „Актуальні проблеми міжнародних відносин“ 2004, Вип. 49. – Ч. І (у двох част.), s. 68.
4. Луцишин П. В. Теорія міжнародних відносин, [w:] П. В. Луцишин, Н. П. Луцишин „Вежа” Луцьк 2003, ss. 234-235.
5. Wolfers A. Discord and Collaboration. Essay of International Politics. Foreword by Reinhold Niebuhr / А. Wolfers. – Baltimore, 1962. – S. 54.
6. Protocol No. 2 to the European Outline Convention on Transfrontier Co-operation between Territorial Communities or Authorities concerning interterritorial co-operation, Strasbourg, 5.V.1998, http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Html/169.htm.
7. About Sister Cities International, VII 2012, http://www.sister-cities.org/about-sister-cities-international.
8. Ambasada Ukrainy w Rzeczypospolitej Polskiej, http://poland.mfa.gov.ua/pl/ukraine-pl/regions, 25.03.2014.
9. Program Współpracy Transgranicznej Polska – Białoruś – Ukraina 2007-2013, http://www.pl-by-ua.eu/pl, 30.04.2014.
10. Związek Miast Polskich, http://www.zmp.poznan.pl/, 24. 04.2014.
11. Aсоціація міст України, http://www.auc.org.ua/, 24.04.2014.

Advertisements

About Україна та Польща: минуле, сьогодення, перспективи

Інститут Польщі
Опубліковано у політологія. Додати до закладок постійне посилання.

Залишити відповідь

Заповніть поля нижче або авторизуйтесь клікнувши по іконці

Лого WordPress.com

Ви коментуєте, використовуючи свій обліковий запис WordPress.com. Log Out / Змінити )

Twitter picture

Ви коментуєте, використовуючи свій обліковий запис Twitter. Log Out / Змінити )

Facebook photo

Ви коментуєте, використовуючи свій обліковий запис Facebook. Log Out / Змінити )

Google+ photo

Ви коментуєте, використовуючи свій обліковий запис Google+. Log Out / Змінити )

З’єднання з %s